Презентация "Қазақ хандығының негізін құраушы Керей мен Жәнібек хандары"


Подписи к слайдам:

Қазақ хандығының негізін құраушы Керей мен Жәнібек хандары.

  • Тарих пәнінің мұғалімі: Искакова Д.А.

Сабақтың мақсаты:

  • Білімділік: Қазақ хандығының құрылу тарихымен таныстыру, Жәнібек пен Керей хандардың халқына, жеріне, еліне сіңірген қызметімен таныстыру. 
  • Дамытушылық.: Картамен жұмыс жасауға, өз бетінше қорытынды жасауға, ізденіске дағдыландыру. Ойлау қабілеттерін дамыту.
  • Тәрбиелік: Өз елінің тарихына, адал ұлдарына деген құрмет сезімін қалыптастыру..
  • Сабақтың түрі: аралас сабақ
  • Сабақтың әдісі: Шағын лекция, топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау.
  • Сабақтың құрал-жабдықтары: Слайдтар, карталар, Керей мен Жәнібектің портреттері, т.б.
  • Күтілетін нәтиже: сабақты толық меңгерту.

Сабақтың барысы:

  • Ұйымдастыру кезеңі: Білімгерлермен сәлемдесу, кезекші мәлімдемесі.
  • Үй тапсырмасын сұрау: Қазақстандағы көшпелі өркениеттің ерекшеліктері, тақырыбын пысықтау.
  • Жаңа сабақты түсіндіру:

Жәнібек пен Керей хандары

1) Қазақ хандығының құрылуы қазақ халқының тарихындағы төтенше маңызды оқиға болды. Ол улан – байтақ өңірді мекендеген қазақ тайпаларының басын қосып шоғырландыруда, қазақтың этникалық территориясын біріктуде, қазақтың байырғы заманнан басталған өз алдына жеке ел болып қалыптасуын біржолата аяқтауда аса маңызды және түбегейлі шешуші роль атқарды. 1456 жылы Керей мен Жәнібек ханның Әбілқайыр хан үстемдігіне қарсы күрескен қазақ тайпаларын бастап Шығыс Дешті – қыпшақтан батыс Жетісу жеріне қоңыс аударуы қазақ хандығының құрылуына мұрындық болған маңызды тарихи оқиға болған еді. Бұл оқиғанның мән-жайы мынадай болатын: 1428 жылы Ақ Орданың ақырғы ханы Барақ ішкі феодалдық қырқыста қаза болған соң, Ақ Орда мемлекеті ыдырап, ұсақ феодалдық иеліктерге бөлінгенде өкімет үшін өзара қырқыс үдей түсті. Бұрынғы Ақ Орданың орнына Әбілхайыр құрған «көшпелі өзбектер» мемлекеті пайда болды. Осы мемлекеттің территориясы XV ғ. орта шенінде Сырдариядан Сібір хандығына дейінгі ұлан байтақ жерді алып жатты. Алайда бұл мемлекеттің ішіндегі өкімет үшін күрес бір сәтте толастаған жоқ. Әбілхайыр хан өзінің саяси душпандарын-Жошы әулетінен шыққан султандарды құдалауын тоқтатпады. Өкімет үшін күрес барысында Дешті – Қыпшақтан өздерін қолдайтын жеткілікті күш таба алмаған Ұрыс ханның шөберелері-Керей мен Жәнібек XV ғ. 50 жылдары орта шенінде қарамағандағы ауылдарымен Шу өзенінің бойына көшіп кетуге мәжбүр болды. Осы оқиғалар жөнінде Мұхаммед Хайдар Дулати өзінің “Тарихи -Рашиди” атты шығармасында былай деп жазады: «Ол кезде Дешті-қыпшақ Әбілхайыр хан биледі және Жошы әулетінен шыққан султандарға күн көрсетпеді. Нәтижесінде Керей мен Жәнібек Моғолстанға көшіп барады. Есенбұға хан оларды құшақ жая қарсы алып, Манғолстаның батыс жағындағы Шу мен Қозыбас аймақтарың берді. 1465 - 66 жылдары Қозыбасыда Қазақ хандығын құрды.

Жаңадан құрылған Қазақ хандығының тағына Шыңғысханның ұрпағы болғандықтан, Керей мен Жәнібек сұлтандардың екеуінің де отыруға құқы болды. Бірақ тәртіп бойынша жасының үлкендігі де ескерілді, сондықтан хан тағына Керей отырды. Ақылдасар тірегі Жәнібек болды. Олар барып орналасқан соң, Әбілхайыр (1468 ж.) дүние салды да, Өзбек ұлысының щаңырағы шайқалды. Ірі –ірі шиеленістер басталды. Оның үлкен бөлігі Керей мен Жәнібекке көшіп кетті. Сүйтіп олардың маңына жиналғандардың саны 200 мыңға жетті. Оларды өзбектер- «қазақтар» деп атады. Қазақ султандары 870 жылдары (1465-1466 жж.) билей бастады» . Сөйтіп, 1465-1466 жылдыры Шу мен Талас өзендерінің алқабында Қазақ мемлекетінің негізін салған дербес қазақ хандығы құрылды. 2) Қазақ хандығының саясаты: Қазақ хандығының саяси –экономикалық базасын ңығайту үшін Сырдария бойындағы қалаларды қарату төтенше маңызды еді. Осы орайда, қазақ хандығының алдына 3 үлкен тарихи міндет қойылды: 1.Мал жайылымдарын пайдаланудың Дешті – Қыпшақ даласында бұрыннан қалыптасқан дағдылы тәртібін қалпына келтіру (бұл тәртіп Әбілқайыр хандығындағы аласапран арқылы бұзылған) көшпелі шаруалардың көкейтесті мүддесі еді. 2.Шығыс пен Батыс арасындағы сауда керуен жолы үстінен орнаған Сырдария жағасындағы Сығанақ, Созақ, Отырар, Ясы (Түркестан) т.б. қалаларын қазақ хандығына карату. Бұлар осы өңірдегі саяси- экономикалық және әскери- стратегиялық берік база болатын. 3.Қазақ тайпаларының басын қосып, қазақтың этникалық территолриясын біріктіру. Бұлардың ішіндегі ең маңызды міндет – Сырдария жағасындағы қалаларды қарату күресі болды.   3) Картамен жұмыс 1. Қазақ хандығының қай жерде және қашан құрылғанын көрсету. 2. Жәнібек пен Керей сұлтандар Қазақ хандығының шекарасын қай жерге дейін кеңейтуге ұмтылды.

4.Сабақты бекіту:

  • Миға шабуыл.
  • 1. Қазақ хандығының құрылуына түрткі болған себебтері?
  • 2. Өзбек ұлысының ханын атаңыз?
  • 3. Ақ Орданың соңғы ханын ата?
  • 4. М.Х. Дулатидың тарихи шығармасын ата?
  • 5. Қазақ хандығы қай жылдары, қай жерде құрылды?

            6. Үйге тапсырма: «Егер мен хан болсам.....» деген тақырыпта ой толғау жазу. 7. Білімгерлерді бағалау.

  • Білемін
  • Толық түсінбедім
  • Мен үшін жаңа ақпарат
  • 5.Сабақты қорытындылау:
  • Мен не үйрендім? (сызбаны толтыру). Білемін V Мен үшін түсініксіз + Мен үшін жаңа ақпарат?

  • Шығармаға талдау жасау: (дәптермен жұмыс)
  • Романдағы оқиға құрылысын табыңыз.
  • оқиғаның басталуы;
  • дамуы;
  • шарықтау шегі;
  • шиеленісуі;
  • шешімі.

5.Сабақты қорытындылау:

  • 5.Сабақты қорытындылау:
  • Сұрақтар:
  • «Бақытсыз Жамал» неліктен қазақтың тұңғыш романы саналады?
  • Жамал бейнесі арқылы жазушы нені көрсетуді көздейді?
  •  
  • 6.Үйге тапсырма: «Міржақып – азаттық жолындағы күрескер» деген тақырыпта шығарма жазу.
  • 7.Білімгерлерді бағалау.